Greinasafn fyrir flokkinn: Efnavörur

Hormónaraskandi efni gera karlmenn æ kvenlegri

Birt þann af
Svara

anuspenisKarlmenn sem fá í sig hormónaraskandi efni í móðurkviði framleiða minna af testósteróni en aðrir menn og eru með lakari sæðisframleiðslu. Þetta kom fram á ráðstefnu um hormónaraskandi efni sem nýlega var haldin á Danska landspítalanum. Efnin sem um ræðir er m.a. að finna í plasti, húsgögnum, fötum og umbúðum. Dregið hefur verulega úr frjósemi Dana og annarra Evrópubúa á síðustu áratugum og sem dæmi má nefna að aðeins um 23% ungra danskra karlmanna hafa viðunandi sæðisframleiðslu. Auk þess fjölgar sífellt þeim tilfellum þar sem gefa þarf drengjum testósterón til að þeir verði kynþroska. Talið er að kokteiláhrif þalata og annarra hormónaraskandi efna hafi mikið að segja í þessu sambandi og þess vegna er erfitt fyrir vísindamenn að segja til um hvaða einstöku efni skuli bönnuð, öðrum fremur.
(Sjá frétt Videnskab DK í dag).

Danska ríkisstjórnin fjármagnar „Efnavaktina“

Birt þann af
Svara

kemiwatchDanska ríkisstjórnin og Samheldniflokkurinn (d. Enhedslisten) hafa lagt fram 17,4 milljónir danskra króna, (rúmlega 350 millj. ísl. kr.) til að koma á fót sérstakri „Efnavakt“ sem aðstoða mun neytendur við að forðast skaðleg efni í daglegu lífi. Efnavaktin (KemiWatch) er samstarfsverkefni stjórnvalda og dönsku neytendasamtakanna Tænk, en samtökin taka að sér að skrá þau skaðlegu efni sem eru í umferð, útskýra skaðsemi þeirra og benda á hvar þau sé helst að finna. Í verkefninu mun einnig fara fram umsvifamikil greining á neytendavörum þar sem skoðað er hvort innihaldslýsingar séu réttar. Með því er jafnframt þrýst á framleiðendur að stunda gegnsæ viðskipti. Neytendasamtökin munu halda úti sérstakri heimasíðu fyrir verkefnið og starfrækja innhringiþjónustu til að aðstoða neytendur við að taka upplýstar ákvarðanir.
(Sjá frétt á heimasíðu danska umhverfisráðuneytisins 10. október).

Skaðleg efni finnast enn í blautþerrum

Birt þann af
Svara

vaadservietter_huggies_800x387Nýjar blautþerrur frá Huggies innihalda rotvarnarefnið fenóxýetanól, en eldri gerð af þessum þerrum var tekin af markaði þegar í ljós kom að þær innihéldu rotvarnarefnið metýlísóthiazólínon (MI), sem er þekktur ofnæmisvaldur. Vísindanefnd ESB hefur ekki komist að niðurstöðu um það hvort öruggt sé að nota fenóxýetanól í neytendavörur og reyndar telja frönsk heilbrigðisyfirvöld óráðlegt að nota efnið í vörur sem notaðar eru á bleyjusvæði barna. Dönsku neytendasamtökin Tænk furða sig á því að Huggies hafi ákveðið að skipta MI út fyrir annað efni sem kann einnig að vera skaðlegt. Í yfirlýsingu frá Huggies kemur hins vegar fram að hætt verði að nota fenóxýetanól í þessar vörur frá og með næsta ári.
(Sjá frétt Tænk 6. október).

Ný skýrsla um eiturefni í fötum

Birt þann af
Svara

Chemicals (160x159)Mikið magn skaðlegra efna er notað í framleiðslu á fötum og öðrum textílvörum og hluti efnanna er enn til staðar þegar neytendur fá vörurnar í hendur. Í nýrri skýrslu sænska efnaeftirlitsins (Kemikalieinspektionen) kemur m.a. fram að við framleiðslu á einum stuttermabol séu notuð um 3 kíló af efnum. Meðal efna sem finnist í endanlegri vöru megi nefna litarefni og efni sem vinna gegn myglu og svitalykt, auk bakteríudrepandi efna sem geta stuðlað að sýklalyfjaónæmi. Rúm 10% efnanna sem greint er frá í skýrslunni teljast skaðleg fólki og um 5% eru talin geta haft mjög skaðleg áhrif á umhverfið. Stofnunin telur þörf á að skerpa reglur um efnanotkun í textíliðnaði, enda er þar enn sem komið er lítið um takmarkanir. Þá þurfi að bæta upplýsingaflæðið í vörukeðjunni.
(Sjá fréttatilkynningu Kemikalieinspektionen 3. október).

Jákvæð þróun í raftækjaframleiðslu

Birt þann af
Svara

ewaste_160Raftækjaframleiðendur sýna aukinn vilja til að minnka umhverfis- og samfélagsáhrif framleiðslu og notkunar raftækja samkvæmt nýrri skýrslu Greenpeace sem ber heitið Green Gadgets: Designing the Future. Þannig hafa mörg fyrirtæki heitið að draga úr eða hætta notkun skaðlegra PVC-efna og brómaðra eldvarnarefna (BFR). Þessi efni brotna ekki niður og hafa því neikvæð umhverfis- og heilsuáhrif við meðhöndlun raftækjaúrgangs, en eitraður raftækjaúrgangur er talinn muni nema um 65 milljónum tonna árið 2017. Þrátt fyrir aukna umhverfisáherslur í raftækjaframleiðslu telur Greenpeace að fyrirtækin geti gert betur með því að beita sér fyrir banni á notkun slíkra efna, leggja áherslu á sjálfbæra stjórnun birgjakeðja og auka hlutfall endurnýjanlegrar orku í framleiðslunni.
(Sjá frétt Greenpeace 3. september).

Framleiðendur hætti notkun óþarfra flúorsambanda

Birt þann af
Svara

fluor_160Hópur alþjóðlegra vísindamanna hefur skorað á framleiðendur að hætta notkun óþarfra flúorsambanda þar til meira verði vitað um möguleg heilsuskaðleg áhrif þeirra. Áskorunin er afrakstur alþjóðlegrar vísindaráðstefnu um flúorsambönd og hefur verið nefnd Helsingør yfirlýsingin. Flúorsamböndin sem um ræðir eru manngerð efni sem hrinda frá sér vatni, fitu og óhreinindum og hafa því þótt henta vel til notkunar í ýmsar neytendavörur, svo sem matarílát úr pappír. Efnin brotna hægt niður og safnast upp í lífverum auk þess sem talið er að þau geti valdið krabbameini, aukið kólesterólmagn, veikt ónæmiskerfið og haft áhrif á hormónaframleiðslu. Strangar reglur gilda um notkun tiltekinna flúorsambanda og telja höfundar yfirlýsingarinnar að þeim sé oft skipt út fyrir önnur flúorsambönd sem lítið sé vitað um. Því skora vísindamennirnir á framleiðendur að beita Varúðarreglunni við innleiðingu nýrra flúorsambanda og gæta þess jafnframt að efnin séu ekki notuð að óþörfu.
(Sjá frétt á heimasíðu Tækniháskóla Danmerkur (DTU) 27. ágúst).

Tríklósan finnst enn í svitalyktareyði

Birt þann af
Svara

deodame_160pxTríklósan fannst í þremur tegundum af svitalyktareyði í nýlegri rannsókn norsku samtakanna Framtiden i våre hender, en tríklósan getur gert bakteríur ónæmar fyrir sýklalyfjum. Skaðsemi efnisins hefur verið þekkt um árabil og hefur Matvælastofnun Noregs lengi barist fyrir banni á notkun þess í neytendavörum. Í rannsókninni voru 28 svitalyktareyðar skoðaðir og reyndust þeir innihalda ýmis umhverfis- og heilsuskaðleg efni önnur en tríklósan. Þannig fundust ofæmisvaldandi ilmefni í 21 tegund, fimmtán innihéldu ál, fjögur innihéldu sílikonsambandið cyclopentasiloxane, míkróplast fannst í tveimur tegundum og ein innihélt silfur. Oft er mikið af skaðlegum efnum í snyrtivörum, og eru svitalyktareyðar einn versti vöruflokkurinn hvað það varðar. Af þeim 28 tegundum sem skoðaðar voru telur Framtiden i våre hender sig aðeins geta mælt með notkun tveggja.
(Sjá frétt Framtiden i våre hender 19. ágúst).

Þalöt hægja á framleiðslu testósterons

Birt þann af
Svara

kremÞalöt  virðast hafa neikvæð áhrif á framleiðslu testósterons hjá fólki sem notar mikið af hreinlætisvörum og plastvörum, en slíkar vörur geta innihaldið nokkurt magn þalata og annarra efna sem trufla starfsemi innkirtla. Í nýrri rannsókn sem sagt er frá í tímaritinu Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism var magn testósterons í blóði 2.200 einstaklinga í Bandaríkjunum mælt og samtímis leitað að 13 niðurbrotsefnum þalata í þvagi sömu einstaklinga. Niðurstöðurnar sýndu marktækt samband lágs testósteronsgildis og magns þalata í þvagi. Síðustu 50 ár hefur dregið mjög úr testósteronframleiðslu karlmanna og telja vísindamenn þessa þróun geta haft veruleg neikvæð áhrif á lýðheilsu. Lækkun testósterons hefur neikvæð áhrif á kynþroska ungra pilta auk neikvæðra áhrifa á kynhvöt, kynstarfsemi, orku og heilbrigði beina bæði í körlum og konum á aldrinum 40-60 ára.
(Sjá frétt Science Daily 14. ágúst).

Krabbameinsvaldandi efni á hárgreiðslustofum

Birt þann af
Svara

hargreidslaStyrkur krabbameinsvaldandi efna í blóði hárgreiðslufólks fer hækkandi eftir því sem viðkomandi einstaklingar vinna oftar með hárliti og permanent. Þetta kemur fram í grein sem birtist nýlega í tímaritinu Occupational and Environmental Medicine. Svo virðist sem krabbameinsvaldandi efnið tólúidín leynist enn í efnum sem notuð eru á hárgreiðslustofum, en tólúidín er á bannlista Evrópusambandsins yfir efni í snyrtivörum vegna krabbameinsvaldandi eiginleika þess. Hárgreiðslufólk er skilgreint sem áhættuhópur vegna nálægðar við krabbameinsvaldandi efni. Til að draga úr áhættunni er fólk í greininni hvatt til að meðhöndla hárliti og permanentefni aldrei með berum höndum.
(Sjá frétt Science Daily í dag).

Þrjú ný ósoneyðandi efni í lofthjúpnum

Birt þann af
Svara

DrLaubeTvö klórflúorkolefnissambönd (CFC) og ein gerð af vetnisklórflúorkolefni (HCFC) sem ekki var vitað til að fyndust í andrúmsloftinu voru greind í loftsýnum í nýlegri rannsókn Háskólans í Austur-Anglíu (University of East-Anglia). Með því að bera saman loftsýni sem tekin voru annars vegar á árunum 1978-2012 og hins vegar 2014 kom í ljós að þessi þrjú efni fundust ekki í andrúmsloftinu fyrr en fyrir nokkrum árum. Efnin eru ekki talin vera skaðleg í núverandi styrk en tilvist þeirra og vaxandi styrkur veldur þó áhyggjum, þar sem þetta eru manngerð efni sem geta haft áhrif á ósonlagið. Eins er hugsanlegt að efnin hafi samverkandi áhrif þótt styrkur hvers þeirra um sig sé lítill. Ekki er vitað hvaðan efnin koma, en notkun efna af þessu tagi hefur verið bönnuð um nokkurt skeið.
(Sjá frétt Science Daily í dag).